ایده کتاب «انسان و حیوان» از گفت‌وگوهای یحیی جهانگیری با یک کشیش استرالیایی شکل گرفت و بخشی از نخستین بحث‌های این دو درباره اخلاق حیوانات در کلیسای او انجام شد.
خبرگزاری مهر، گروه دین، حوزه و اندیشه، سیده فاطمه سادات کیایی: نمی توان گفت که رسما چه زمانی گزاره های اخلاقی به زندگی انسان ها ورود کرده اند و از چه زمانی انسان ها متوجه موضوعات اخلاقی شدند، اینکه اخلاقیت از کجا آمدند، چگونه رشد کردند و چگونه در زندگی جوامع به عنوان عرف و قانون های نانوشته چتر خود را بر رفتار و کردان انسان ها انداختند در بخشی از تاریخ رازی سر به مهر مانده چرا که پیچیدگی های ارتباطی انسان همچون سازه ها و ساخته های او آنچنان پیدا و آشکارا نبوده است که بتواند با کشف یک شی یا اثر به سابقه و دیرینه آن پی برد. اما آنچه می توان به صورت ذهنی دریافت این است که اخلاقیات همواره در نهان آدمی وجود داشته و دارد و این به نوع فطرت ما باز می گردد.
تاریخ ادیان نشان می دهد که هر زمان اثری از دین و دین داری در گوشه ای از جهان ما پدیدار شده جریان های اخلاقی نیز شکل گرفته است بنابراین می توان ادعا کرد که چهارچوب های رفتاری و اخلاق از تاریخ ادیان و تجربه دینی بشر جدا شدنی نیست و ارتباط تنگانگی با یکدیگر دارند، چراکه این دو از دیرباز چنان درهم تنیده‌اند که تفکیک منشأ و کارکرد آنها در بسیاری از جوامع دشوار به نظر می‌رسد. ادیان، در کنار پاسخ به پرسش‌های بنیادین انسان درباره هستی، خدا، مرگ و معنای زندگی، همواره برای سامان دادن به رفتار انسان و ساختن مناسبات اخلاقی نیز آمده‌اند. در سنت اسلامی نیز اخلاق جایگاهی بنیادین دارد و پیامبر اسلام(ص) صراحتاً غایت بعثت خود را در پیوند با تکمیل و گسترش فضائل اخلاقی معرفی کرده‌اند. از همین منظر است که اخلاق از موضوعی حاشیه ای در دین به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های آموزه‌های دینی در زندگی فردی و اجتماعی انسان تبدیل شده است.
اهمیت اخلاق البته به مؤمنان و پیروان ادیان محدود نمی‌شود و حتی انسانی که خود در عمل به اصول اخلاقی پایبند نیست، معمولاً اهمیت و مطلوبیت اخلاق را برای زندگی جمعی درک می‌کند؛ چراکه همه انسان‌ها در زندگی روزمره خود به اعتماد، انصاف، وفاداری، مسئولیت‌پذیری و احترام متقابل نیاز دارند. اخلاق را می‌توان همچون نخ تسبیحی دانست که روابط انسانی، سنت‌ها، ارزش‌ها، نهادهای اجتماعی و حتی ادیان را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد و امکان تداوم آنها را فراهم می‌کند. اگر این نخ گسسته شود، روابط انسانی به‌تدریج تحت تأثیر بی‌اعتمادی، منفعت‌طلبی، خشونت و بی‌مسئولیتی قرار می‌گیرد و جامعه با دشواری‌های جدی مواجه می‌شود؛ اما هرچه اخلاق در مناسبات فردی و اجتماعی حضور پررنگ‌تری داشته باشد، امکان شکل‌گیری اعتماد، همزیستی، همکاری و حرکت جمعی به سوی زندگی بهتر نیز بیشتر می‌شود. از همین رو، سخن گفتن از اخلاق صرفاً بحثی درباره بایدها و نبایدهای فردی نیست، بلکه سخن گفتن از یکی از پایه‌های اصلی حیات انسانی و چگونگی امکان‌پذیر شدن یک زندگی مشترک و معنادار است.
کتاب «انسان و حیوان» گفتگوی کشیشی مسیحی و روحانی مسلمان درباره اخلاق است که در پرسش و پاسخی به محور اخلاق در دو دین آسمانی اسلام و مسحیت پرداخته و با واکاوی متون مقدس شیعی و مسیحی، مفاهیمی چون مسئولیت انسان در قبال محیط‌زیست، اخلاق مصرف گوشت و مراقبت دلسوزانه از حیوانات را تبیین کرده‌اند. کتابی که سعی کرده است به یکی از ابعاد اخلاقی یعنی نوع ارتباط انسان با حیوانات بر معیار دو دین پل بزند و نگاهی عمیق تر و موشکافانه تر به این مسئله داشته باشد. این بعد از اخلاق به ویژه در سال های اخیر که موضوعات مربوط به آزار و اذیت حیوانات، موضوعات مربوط به گوشت خواری و گیاه خواری و نیز حفظ محیط زیست تا جایی مورد توجه قرار گرفته است که گاه به کنش های اجتماعی منجر می شود اهمیت پیدا می کند. به بهانه انتشار این کتاب با «یحیی جهانگیری» به گفتگو پرداختیم.
برای آغاز بحث، می‌خواهم درباره روند شکل‌گیری این کتاب بپرسم. با توجه به اینکه اثر حاصل همکاری دو نویسنده از دو سنت دینی متفاوت است، این همکاری از کجا آغاز شد و چه اتفاقی افتاد که ایده نگارش چنین کتابی شکل گرفت؟
حدود سه سال پیش، پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی که برگزاری کنگره جهانی و بین‌المللی اخلاق در اسلام و مسیحیت را در دستور کار داشت، پیشنهاد انجام این پژوهش را مطرح کرد. در آن زمان من در استرالیا بودم و با یک کشیش شناخته‌شده استرالیایی که او نیز در حوزه اخلاق و مطالعات تطبیقی اسلام و مسیحیت فعالیت داشت، درباره این موضوع گفت‌وگو کردم. در ادامه پیشنهاد شد این کار را به‌صورت مشترک پیش ببریم.
بخشی از گفت‌وگوهای اولیه ما حتی در کلیسای ایشان انجام شد. موضوع حیوانات و نحوه مواجهه اخلاقی انسان با آنها، در آن مقطع برای هر دو طرف موضوعی مهم و نسبتاً جدید در مطالعات اخلاق بود. به همین دلیل تصمیم گرفتیم بررسی کنیم که اسلام و مسیحیت درباره رابطه انسان با حیوانات چه دیدگاه‌ها و آموزه‌هایی دارند.
در ادامه، گفت‌وگوها انجام شد، منابع مورد بررسی قرار گرفت و متن چندین بار بازخوانی شد. ما مطالب یکدیگر را می‌خواندیم و در جریان این بررسی‌ها، پرسش‌ها و مباحث جدیدی شکل می‌گرفت که در نسخه‌های بعدی به متن اضافه می‌شد.
انتخاب «اخلاق حیوانات» به‌عنوان محور این گفت‌وگوی بینادینی، شاید در نگاه اول موضوعی متفاوت از موضوعات رایج در گفت‌وگوهای اسلام و مسیحیت به نظر برسد. چه ضرورتی باعث شد به سراغ این موضوع بروید و اساساً مسئله اخلاقی انسان در مواجهه با حیوانات را تا چه اندازه جدی می‌دانید؟
یکی از دلایل اصلی این بود که موضوع رابطه اخلاقی انسان با حیوانات، امروز به یکی از مسائل مهم در مطالعات اخلاق تبدیل شده است. آمارها و گزارش‌های جهانی نشان می‌دهند که انسان در بسیاری از موارد با حیوانات مواجهه اخلاقی مناسبی ندارد؛ از مصرف بی‌رویه گوشت گرفته تا شیوه‌های نگهداری و حتی نحوه ذبح حیوانات.
ما معمولاً وقتی از اخلاق صحبت می‌کنیم، رابطه انسان با انسان یا رابطه انسان با خدا را در نظر می‌گیریم، در حالی که یکی از ساحت‌های مهم اخلاق می‌تواند رابطه انسان با حیوانات باشد. بنابراین این پرسش مطرح می‌شود که انسان از منظر اخلاقی چه مسئولیتی در برابر حیوانات دارد و ادیان مختلف در این زمینه چه آموزه‌هایی ارائه کرده‌اند.
اسلام و مسیحیت دو دین بزرگ با سنت‌های اخلاقی گسترده هستند و هر دو درباره نحوه مواجهه انسان با موجودات دیگر آموزه‌های مهمی دارند. به همین دلیل تلاش کردیم این آموزه‌ها را در یک گفت‌وگوی تطبیقی کنار یکدیگر قرار دهیم.
وقتی از «اخلاق حیوانات» صحبت می‌کنیم، با حوزه بسیار گسترده‌ای مواجه هستیم؛ از مصرف گوشت و شیوه ذبح گرفته تا مسائل محیط زیستی و نوع مواجهه انسان با حیوانات. در فرایند نگارش کتاب چگونه دامنه بحث را مشخص کردید و چه مباحثی را در اولویت قرار دادید؟ آیا انتخاب این موضوعات بر اساس یک طرح اولیه بود یا در جریان گفت‌وگوها و پژوهش به آنها رسیدید؟
موضوع اصلی ما رابطه اخلاقی انسان و حیوان بود، اما طبیعتاً این مسئله ابعاد مختلفی دارد. مباحثی مانند اخلاق محیط زیست، نحوه مصرف گوشت، چگونگی مواجهه با حیوانات و مسئولیت اخلاقی انسان در قبال آنها، در چارچوب همین مسئله قرار می‌گیرند.
انتخاب این موضوعات نیز صرفاً بر اساس سلیقه شخصی نبود، بلکه بر مبنای پرسش‌هایی بود که در جریان گفت‌وگوها شکل می‌گرفت و همچنین مسائلی که در مطالعات جدید اخلاق حیوانات اهمیت پیدا کرده‌اند. بنابراین کتاب تلاش می‌کند مهم‌ترین ابعاد این مسئله را از منظر دو سنت اسلامی و مسیحی بررسی کند.
یکی از نکات مهم درباره این اثر این است که صرفاً یک گفت‌وگوی شخصی میان دو نویسنده نیست و پشت آن مطالعه منابع و پژوهش‌های مختلف قرار دارد. این فرایند پژوهشی چگونه انجام شد و هر یک از شما برای ارائه دیدگاه خود از چه نوع منابعی استفاده کردید؟
بله. کتاب صرفاً حاصل گفت‌وگوی شخصی میان دو نفر نیست. در طول کار، منابع و پژوهش‌های مرتبط بررسی شد و هر یک از ما دیدگاه خود را بر اساس منابع و سنت دینی خود ارائه کردیم.
من مباحث را بر اساس منابع اسلامی و معارف اهل بیت(ع) مطرح کردم و طرف دیگر گفت‌وگو نیز مباحث را بر اساس منابع و آموزه‌های مسیحیت ارائه کرد. متن چندین بار میان ما ردوبدل و بررسی شد و هر بار که نکته یا پرسش جدیدی مطرح می‌شد، آن را در متن لحاظ می‌کردیم.
به همین دلیل ساختار کتاب به این شکل نیست که یک سؤال مطرح شود و هرکدام یک پاسخ کوتاه بدهیم و بحث تمام شود؛ بلکه پاسخ‌ها ناظر به یکدیگر شکل گرفته‌اند و در مواردی مطالب جدیدی به دنبال مطالعه دیدگاه طرف مقابل به متن افزوده شده است.
ساختار کتاب، برخلاف بسیاری از آثار تطبیقی، بر پایه مناظره و اثبات برتری یک دیدگاه نسبت به دیدگاه دیگر نیست. چرا از ابتدا تصمیم گرفتید این گفت‌وگو را به سمت مناظره نبرید و به جای نقد مستقیم، اجازه دهید هر دو دیدگاه در کنار یکدیگر مطرح شوند؟
ما اساساً در این کتاب به دنبال مناظره نبودیم. هدفمان این نبود که ثابت کنیم اسلام برتر از مسیحیت است یا مسیحیت برتر از اسلام. تلاش کردیم هرکدام دیدگاه خود را به‌صورت مستقل، مستند و بر اساس منابع دینی خود مطرح کنیم.
ساختار کتاب به این صورت است که یک سؤال مطرح می‌شود و طرف مسیحی از منظر مسیحیت به آن پاسخ می‌دهد و من نیز از منظر اسلام و معارف اهل بیت(ع) دیدگاه خود را مطرح می‌کنم. حتی در مواردی که با دیدگاه یکدیگر تفاوت داشتیم، الزاماً وارد نقد مستقیم آن نشدیم.
در واقع قضاوت را بر عهده مخاطب گذاشتیم. مخاطب می‌تواند هر دو دیدگاه را بخواند، آنها را با یکدیگر مقایسه کند و خودش درباره نقاط اشتراک و تفاوت آنها داوری کند. به نظرم همین جنس گفت‌وگو یکی از ویژگی‌هایی است که باعث شد کتاب مورد توجه قرار بگیرد.
در این شیوه گفت‌وگومحور، آیا صرفاً به دنبال پیدا کردن نقاط اشتراک میان اسلام و مسیحیت بودید یا تفاوت‌های دو سنت دینی نیز عمداً در کتاب حفظ شده است؟ به بیان دیگر، آیا قرار بود در پایان کتاب به یک توافق اخلاقی مشترک برسید یا خودِ گفت‌وگو و شناخت متقابل هدف اصلی بود؟
هدف اصلی کتاب الزاماً رسیدن به یک توافق یا ارائه یک دیدگاه واحد نبود. مهم‌تر از رسیدن به نتیجه یکسان، این بود که دو سنت دینی بتوانند در کنار یکدیگر درباره یک مسئله مشترک جهانی گفت‌وگو کنند.
ما تلاش کردیم هم نقاط اشتراک و هم تفاوت‌ها دیده شود، اما بدون اینکه گفت‌وگو به نزاع یا تقابل تبدیل شود. هر دو طرف دیدگاه خود را با جدیت و در عین حال با احترام مطرح کردند. به نظرم در شرایطی که گاهی گفت‌وگوهای دینی به سمت تقابل و منازعه می‌رود، همین شیوه گفت‌وگو می‌تواند تجربه متفاوتی ایجاد کند.
یکی دیگر از ویژگی‌های قابل توجه کتاب، نگارش آن به زبان انگلیسی است. آیا از ابتدا تصمیم داشتید کتاب را برای مخاطب بین‌المللی بنویسید یا بعد از نگارش، تصمیم به انتشار انگلیسی آن گرفته شد؟ و فکر می‌کنید این انتخاب چه تأثیری در دیده شدن اثر داشته است؟
یکی از ویژگی‌های مهم این پروژه این بود که کتاب از ابتدا به زبان انگلیسی نوشته شد و ترجمه یک اثر فارسی به انگلیسی نبود. این موضوع برای ما اهمیت داشت، زیرا می‌خواستیم درباره یک مسئله جهانی با مخاطبان بین‌المللی صحبت کنیم.
در حوزه اخلاق حیوانات، به‌ویژه با رویکرد تطبیقی میان اسلام و مسیحیت، نیاز به آثاری وجود دارد که مستقیماً به زبان بین‌المللی منتشر شوند. بنابراین انتخاب زبان انگلیسی از ابتدا در طراحی پروژه مورد توجه بود و یکی از عواملی بود که به دیده شدن کتاب در فضای بین‌المللی کمک کرد.
با توجه به اینکه موضوع کتاب هم ماهیتی جهانی دارد و هم به گفت‌وگوی میان دو دین بزرگ می‌پردازد، به نظر شما چه ویژگی‌هایی باعث شد این اثر در فضای بین‌المللی مورد توجه قرار بگیرد؟ آیا صرفاً زبان انگلیسی در این زمینه مؤثر بود یا محتوای کتاب و شیوه گفت‌وگوی دو نویسنده نیز نقش داشت؟
چند ویژگی در این زمینه مؤثر بود. نخست اینکه کتاب درباره موضوعی جهانی و مورد توجه جوامع مختلف، یعنی اخلاق حیوانات، نوشته شده است. مسئله رابطه انسان با حیوانات امروز در بسیاری از جوامع و محافل علمی و اخلاقی مطرح است.
دوم اینکه کتاب از ابتدا به زبان انگلیسی نوشته شد و برای مخاطب بین‌المللی طراحی شده بود. سوم اینکه شکل گفت‌وگوی میان یک عالم مسلمان و یک کشیش مسیحی نیز ویژگی مهمی بود. در جهانی که شاهد انواع تنش‌ها و منازعات دینی هستیم، ما تلاش کردیم به جای تقابل، گفت‌وگویی جدی، مستند و در عین حال محترمانه شکل دهیم.
از سوی دیگر، انتشار کتاب توسط یک ناشر معتبر نیز در دیده شدن آن در عرصه جهانی مؤثر بود و به اثر قابلیت بیشتری برای حضور در فضای بین‌المللی داد.
در نهایت، درباره همکاری میان شما و نویسنده مسیحی کتاب بفرمایید. با توجه به اینکه این اثر حاصل کار مشترک دو نویسنده از دو سنت دینی است، این همکاری در عمل چگونه پیش رفت و چگونه توانستید متن نهایی را به یک اثر منسجم تبدیل کنید؟
ایشان از دوستان قدیمی من هستند. ما در استرالیا با یکدیگر آشنا و در ارتباط بودیم و به دلیل همین سابقه دوستی و گفت‌وگوهای علمی، زمینه انجام این پروژه فراهم شد. من در استرالیا با ایشان دیدار و گفت‌وگو داشتم و ایشان نیز در سفرهای خود به ایران با یکدیگر در ارتباط بودیم.
همین ارتباط مستمر باعث شد وقتی موضوع کتاب مطرح شد، بتوانیم پروژه را به‌صورت مشترک پیش ببریم. البته این همکاری صرفاً بر پایه دوستی نبود، بلکه هر دو طرف دغدغه پژوهشی مشترکی در حوزه اخلاق و مطالعات تطبیقی اسلام و مسیحیت داشتیم.
در پایان اگر بخواهید مهم‌ترین ویژگی این کتاب را که آن را از آثار مشابه متمایز می‌کند در چند نکته بیان کنید، به چه مواردی اشاره می‌کنید؟
به نظرم نخستین ویژگی کتاب، گفت‌وگومحور بودن آن و فاصله گرفتن از قالب مناظره است. ما تلاش نکردیم یکدیگر را شکست دهیم، بلکه هر کدام تلاش کردیم دیدگاه خود را مستند و روشن ارائه کنیم.
دومین ویژگی، موضوع جهانی کتاب یعنی اخلاق حیوانات است؛ موضوعی که امروز در سطح جهانی مورد توجه است. سومین ویژگی نیز نگارش کتاب از ابتدا به زبان انگلیسی و با هدف حضور در فضای بین‌المللی است.
در نهایت، فکر می‌کنم تجربه گفت‌وگوی یک عالم مسلمان و یک کشیش مسیحی درباره یک مسئله مشترک انسانی و جهانی، آن هم در شرایطی که جهان با تنش‌های مختلف دینی مواجه است، مهم‌ترین ویژگی این اثر باشد. این کتاب تلاش می‌کند نشان دهد که می‌توان درباره اختلافات جدی، با حفظ هویت و مبانی دینی خود، وارد گفت‌وگویی علمی، محترمانه و سازنده شد.
کد مطلب 6969802 
سیده فاطمه سادات کیایی
-
«انسان و حیوان»؛ گفتگوی کشیشی مسیحی و روحانی مسلمان درباره اخلاق
-
هشتمین دور گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سیلیسی تمام شد
-
هفتمين کنفرانس «گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت» در فیلیپین برگزار شد
-
سردار خرمدل: مردم از آمادگی نیروهای مسلح اطمینان خاطر داشته باشند
-
پسماند بوشهر؛ زخمی که دیگر با دفن سنتی درمان نمی‌شود
-
وقتی عکاسی آرشیوی به عکاسی معاصر گره می‌خورد؛ خوانش‌های مختلف از تاریخ
-
قیمت جهانی طلا کاهش یافت؛ چشم بازار به فدرال رزرو
-
روزنامه‌های ورزشی چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵
-
از پل خاتون و کاروانسرای شاه‌عباسی تا مشکفی؛ «کرج» را باید بیشتر شناخت
-
فاکس نیوز: تنها یک ناو آمریکایی در منطقه باقی مانده است
-
صفحه نخست روزنامه‌های آذربایجان شرقی ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های اقتصادی چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های صبح چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵
-
سلاح اتمی ایران دیمونا است و تهران می‌تواند آن را هدف قرار دهد
-
بازداشت ۴۸۸ نفر در اعتراض های امروز و زخمی شدن ۴۳ پلیس و نیروی امنیتی
-
استقلال: سؤال AFC به معنای تشکیل پرونده یا احراز تخلف نیست
-
همتی: تورم نقطه‌به‌نقطه به سمت کاهش حرکت می‌کند؛ فروش ارز ادامه دارد
-
سردار ابراهیمی: مرزبانان تا آخرین نفس از مرزهای کشور دفاع می‌کنند
-
شلیک موشک کروز «فتاح-۴» توسط پاکستان+ فیلم
-
مصرف چه تعداد تخم‌مرغ در هفته مناسب است
-
روسیه: برخی در صدد کاهش تعامل کشورهای منطقه با مسکو، تهران و پکن هستند
-
سردار جوانی: ملت ایران در جنگ با آمریکا به پیروزی راهبردی دست یافت
-
رحمتی: روایت انقلاب اسلامی باید در امتداد تاریخ تمدنی ایران باشد
-
روزنامه‌های ورزشی چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های اقتصادی چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های صبح چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های ورزشی سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های اقتصادی سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- بلکا
- ایمپلنت اصفهان
- دانلود کتاب
- خرید اپل ایدی
- شمش نقره
- کلینیک ترک اعتیاد تهران
- دوربین مداربسته
- مبلمان اداری
- جراح بینی تهران
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه