یاسوج- عشایر کهگیلویه و بویراحمد میان کوچ و یکجانشینی ماندهاند؛ فرهنگی زنده که صاحبانش هنوز برای آب، راه و امکانات مطالبه دارند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: جامعه عشایری کهگیلویه و بویراحمد میان کوچ سنتی و الزامات یکجانشینی گرفتار شده است، جمعیتی که همچنان بخشی از تولید و هویت فرهنگی استان را بر دوش دارد، اما آب، راه، انرژی و دسترسی به خدمات، زندگی روزمره بسیاری از خانوارهای آن را دشوار کرده است.
عشایری که روزگاری کوچ برایشان تنها یک شیوه زندگی نبود، بلکه تمام نظم اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خانواده را شکل میداد، امروز در نقطهای متفاوت ایستادهاند؛ کوچ همچنان بخشی از زندگی است، اما بسیاری از نیازها و الزامات زندگی تغییر کرده است.
سیاهچادر هنوز نماد این جامعه است، دامداری همچنان محور معیشت بسیاری از خانوارها است و آیینها، موسیقی و سنتهای ایل هنوز نفس میکشند، با این حال، جامعه عشایری دیگر در همان جهان گذشته زندگی نمیکند.
مدرسه، درمان، ارتباطات، برق، آب شرب، راه مناسب و دسترسی به بازار، بخشی از نیازهای امروز عشایر است، نیازهایی که با ساختار سنتی زندگی آنان به سادگی کنار نمیآید.
در نتیجه، جامعه عشایری در وضعیتی میان دو سبک زندگی قرار گرفته است، نه کوچ سنتی گذشته بهطور کامل ادامه دارد و نه زیرساختهای لازم برای یکجانشینی پایدار در همه نقاط فراهم شده است.
۷۰ هزار نفر؛ جامعهای فراتر از یک تصویر فرهنگی
کهگیلویه و بویراحمد یکی از استانهای عشایری کشور است و حدود ۷۰ هزار نفر از جمعیت آن را عشایر تشکیل میدهند، بر اساس آمارهای اعلامشده از سوی ادارهکل امور عشایر استان، ۵۶ درصد جمعیت عشایری در گروه سنی ۱۵ تا ۴۵ سال قرار دارند که حدود ۴۰ هزار نفر برآورد میشود.
همچنین در سرشماری ثبتیمبنای عشایر کوچنده، ۷ هزار و ۳۱۲ خانوار عشایری در دوره قشلاقی برای استان اعلام شده است، این اعداد نشان میدهد مسئله عشایر، موضوعی مربوط به یک گروه کوچک و حاشیهای نیست، جامعهای دهها هزار نفری در اقتصاد، تولید دام و محصولات لبنی و گوشتی و همچنین حفظ بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی استان نقش دارد.
اما اهمیت این جمعیت زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم بسیاری از خدمات و زیرساختهایی که برای جمعیت شهری بدیهی است، در برخی مناطق عشایری همچنان به یک مطالبه تبدیل شده است.
آب؛ مطالبهای که هنوز تمام نشده است
یکی از مهمترین چالشهای جامعه عشایری استان، تأمین آب شرب است، پیشتر اعلام شده بود که تنها ۲۳ درصد جامعه عشایری استان به آب پایدار دسترسی دارند و بخش قابل توجهی از عشایر برای تأمین آب به آبرسانی سیار وابسته هستند.
برای یک خانوار عشایری، آب فقط نیاز یک خانه نیست، دام، پختوپز، شستوشو و بخش بزرگی از معیشت به آن وابسته است.
در چنین شرایطی، فاصله میان محل استقرار خانوارها و منابع آب، کیفیت راههای دسترسی و وابستگی به تانکرهای سیار، زندگی را برای برخی خانوارها دشوارتر میکند.
«آب و راه، دغدغه هر روز ما است»
«حلیمه خانم» برای یکی از زنان عشایر استان است، زنی که وقتی از زندگی خود حرف میزند، مسئله برایش نه یک موضوع فرهنگی و نه یک بحث آماری، بلکه بخشی از زندگی روزمره است.
او آب را یکی از اصلیترین مشکلات خانواده عنوان میکند و از دشواری دسترسی به آب مورد نیاز زندگی و دامها میگوید.
دغدغه بعدی او راه است؛ مسیری که باید برای رفتوآمد خانواده، انتقال محصولات و دسترسی به خدمات طی شود، اما وضعیت نامناسب آن رفتوآمد را دشوار کرده است.
برق نیز برای او یک مطالبه جدی است. در مناطقی که دسترسی به شبکه برق دشوار است، پنل خورشیدی میتواند بخشی از نیازهای اولیه خانوار را تأمین کند، با این حال، به گفته او، وعده تأمین پنلهای خورشیدی هنوز به نتیجه مورد انتظار نرسیده است.
حرفهای حلیمه خانم در ظاهر ساده است، اما یک واقعیت بزرگ را نشان میدهد، فاصله میان تصویری که از زندگی عشایری ساخته شده و واقعیتی که یک خانواده عشایری هر روز با آن مواجه است.
مطالبهای فراتر از آب و راه
مشکلات عشایر فقط به آب و راه محدود نمیشود، دسترسی به خدمات بهداشتی، آموزش فرزندان، ارتباطات، انرژی، بازار فروش محصولات و امکانات مناسب برای تولید، مجموعهای از نیازهایی است که با تغییر سبک زندگی و افزایش انتظارات نسل جدید، اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
جوان عشایری امروز همزمان با دامداری و زندگی در محیط طبیعی، با تلفن همراه، آموزش، بازار، شبکههای اجتماعی و فرصتهای شغلی جدید نیز ارتباط دارد، همین تغییر، شکاف میان امکانات موجود و نیازهای نسل جدید را بیشتر نمایان میکند.
اگر این فاصله افزایش پیدا کند، احتمال دور شدن جوانان از محیط عشایری و در نتیجه تضعیف تدریجی ساختار اجتماعی و فرهنگی ایل نیز بیشتر خواهد شد.
ساختار اجتماعی عشایر در حال تغییر است
پژوهشگر فرهنگ عشایری کهگیلویه و بویراحمد در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ساختار تاریخی جامعه عشایری اظهار کرد: ایل، طایفه، تیره، تش و خانواده در گذشته فقط عنوانهایی برای دستهبندی مردم نبودند، بلکه هرکدام بخشی از ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه عشایری را تشکیل میدادند.
سید محمود موسویپور افزود: کوچ نیز تنها جابهجایی خانوارها نبود، بلکه مجموعهای از دانش بومی، روابط اجتماعی، شیوه تولید و الگوهای همکاری را در خود داشت.
موسویپور با اشاره به «بهون» و شیوههای سنتی زندگی عشایری، تصریح کرد: بخش مهمی از دانش بومی در همین سبک زندگی شکل گرفته است، دانشی که در دامداری، فرآوری محصولات لبنی، استفاده از طبیعت و تقسیم کار میان خانوادهها نمود پیدا میکرد.
وی با اشاره به تغییرات تاریخی در شیوه زندگی عشایر، ادامه داد: اسکان اجباری، تغییرات مالکیتی و تحولات اقتصادی و اجتماعی، ساختار سنتی کوچ را دگرگون کرده و جامعه عشایری امروز دیگر در همان شرایط گذشته قرار ندارد.
پژوهشگر فرهنگ عشایری کهگیلویه و بویراحمد معتقد است عشایر امروز در مرحلهای میان کوچ و سکونت قرار گرفتهاند، شرایطی که در آن بخشی از سنتها همچنان زنده است، اما بستر اجتماعی و اقتصادی گذشته تغییر کرده است.
فرهنگ را نباید به نوستالژی تبدیل کرد
رئیس حوزه هنری کهگیلویه و بویراحمد، در گفتوگو با خبرنگار مهر، فرهنگ عشایری را بخشی از هویت تاریخی استان دانست و گفت: فرهنگ عشایری را نمیتوان در سیاهچادر، لباس محلی یا موسیقی خلاصه کرد؛ بخش مهمی از این فرهنگ در منش زندگی مردم و ارزشهایی مانند مهماننوازی، همدلی، همکاری و احساس تعلق به جمع شکل گرفته است.
شریف اسلامی افزود: نسل جدید با شرایط و سبک زندگی متفاوتی مواجه است و فاصله میان نسل جدید و برخی عناصر فرهنگ بومی در حال افزایش است.
اسلامی تأکید کرد: بازآفرینی هویت عشایری به معنای بازگرداندن مردم به شرایط گذشته نیست، بلکه باید ارزشها و منشهای مثبت این فرهنگ را متناسب با شرایط امروز حفظ کرد.
رئیس حوزه هنری استان تصریح کرد: اگر انتقال فرهنگ به نسل جدید جدی گرفته نشود، بخشی از این میراث به تدریج از زندگی روزمره فاصله میگیرد و تنها در قالب برنامهها و تصاویر فرهنگی باقی میماند.
تأمین ۸۰ درصد آب آشامیدنی عشایر کهگیلویه و بویراحمد با تانکر
مدیرکل امور عشایر کهگیلویه و بویراحمد، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت تأمین آب آشامیدنی عشایر استان، اظهار کرد: ۸۰ درصد آب آشامیدنی عشایر از طریق تانکر تأمین میشود.
صادق فاتحی با بیان اینکه تأمین آب شرب پایدار برای عشایر از برنامههای دولت است، افزود: توسعه زیرساختهای آب و ایجاد دسترسی پایدار به منابع آب از مهمترین اقداماتی است که میتواند بخشی از مشکلات جامعه عشایری را کاهش دهد.
آبرسانی سیار؛ راهکاری برای یک نیاز دائمی
وی با اشاره به گستردگی مناطق عشایری استان، تصریح کرد: پراکندگی محل استقرار عشایر و شرایط جغرافیایی مناطق ییلاقی و قشلاقی، آبرسانی به این جامعه را با دشواریهایی همراه کرده است.
مدیرکل امور عشایر کهگیلویه و بویراحمد ادامه داد: در شرایطی که دسترسی به منابع آب پایدار در همه مناطق عشایری فراهم نیست، آبرسانی سیار نقش مهمی در تأمین نیاز روزمره خانوارها دارد و این روند باید تا زمان ایجاد زیرساختهای پایدار ادامه پیدا کند.
وی تأمین آب شرب را یکی از محورهای اصلی خدماترسانی به عشایر دانست و گفت: برنامهریزی برای کاهش وابستگی به آبرسانی سیار و حرکت به سمت تأمین پایدار آب باید با جدیت دنبال شود.
آب؛ مسئلهای فراتر از یک خدمت روزمره
مدیرکل امور عشایر کهگیلویه و بویراحمد تأکید کرد: تأمین آب شرب پایدار باید در کنار سایر خدمات زیرساختی مورد توجه قرار گیرد تا عشایر بتوانند با شرایط مناسبتری به زندگی و فعالیت خود ادامه دهند.
فاتحی با اشاره به ضرورت استمرار خدماترسانی به عشایر، گفت: تأمین آب، بهسازی و دسترسی به ایلراهها و تقویت زیرساختهای مورد نیاز، از جمله موضوعاتی است که در برنامههای امور عشایر دنبال میشود.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم آب برای جامعه عشایری تنها یک خدمت عمومی نیست؛ بلکه یکی از عوامل تعیینکننده در ماندگاری خانوارها در محل استقرار، استمرار فعالیت دامداری و حفظ شیوه زندگی آنان محسوب میشود.
وقتی خانواده عشایری برای تأمین آب آشامیدنی خود چشمانتظار تانکر میماند، فاصله میان «زیست عشایری» و «زیرساختهای زندگی امروز» آشکارتر میشود؛ فاصلهای که اگر برای آن چارهاندیشی نشود، میتواند به تدریج هزینه ادامه زندگی در مناطق عشایری را افزایش دهد.
کوچ بدون زیرساخت پایدار دشوار میشود
جامعه عشایری استان سالها است میان سنت کوچ و الزامات زندگی جدید در حرکت است. در چنین شرایطی، حفظ کوچ و جلوگیری از تبدیل آن به مهاجرت اجباری، تنها با توصیه به حفظ سنتها امکانپذیر نیست؛ بلکه نیازمند فراهم شدن حداقل زیرساختهای زندگی در مسیر کوچ و محل استقرار است.
آب آشامیدنی در این میان یکی از نخستین حلقههای این زنجیره است، حلقهای که اگر پایدار نباشد، حتی برخورداری از ایلراه، برق یا سایر خدمات نیز نمیتواند به تنهایی مسئله ماندگاری جمعیت عشایری را حل کند.
بر اساس اعلام مدیرکل امور عشایر استان، حرکت به سمت تأمین آب شرب پایدار میتواند بخشی از این شکاف را کاهش دهد، مسیری که تحقق آن نیازمند استمرار اعتبارات، توسعه زیرساختها و همکاری دستگاههای متولی است.
در واقع، مسئله امروز عشایر فقط ادامه کوچ یا انتخاب یکجانشینی نیست؛ مسئله این است که اگر قرار است این شیوه زندگی همچنان زنده بماند، باید امکان زیستن در آن نیز فراهم باشد، از آب آشامیدنی گرفته تا راه، برق و سایر زیرساختهایی که زندگی امروز بدون آنها دشوار شده است.
فرهنگ بدون معیشت پایدار، ماندگار نمیشود
نقطه اتصال صحبتهای عشایر و کارشناسان فرهنگی همینجا است، فرهنگ را نمیتوان جدا از زندگی صاحبان آن دید، وقتی آب شرب به یک مطالبه تبدیل میشود، راه دسترسی مناسب نیست، تأمین انرژی دشوار است و دسترسی به خدمات عمومی با فاصله مواجه است، مسئله فقط توسعه یک منطقه نیست؛ مسئله آینده یک جامعه است.
از سوی دیگر، حل مشکلات عشایر نباید به معنای سوق دادن آنان به یکجانشینی اجباری باشد. توسعه زیرساخت میتواند در خدمت حفظ سبک زندگی قرار گیرد، نه اینکه جایگزین آن شود.
راه مناسب برای ایلراه، آب پایدار، انرژی خورشیدی، خدمات بهداشتی و آموزشی و دسترسی بهتر به بازار میتواند به عشایر امکان دهد که هم از امکانات امروز برخوردار باشند و هم هویت خود را حفظ کنند.
مسئله عشایر؛ میان حفظ هویت و تأمین زندگی
امروز اگرچه هنوز صدای نی عشایری، آیینها، سیاهچادرها و شیوههای سنتی زندگی در بخشهایی از کهگیلویه و بویراحمد شنیده میشود، اما نباید این تصویر فرهنگی، مشکلات واقعی جامعه عشایری را پنهان کند.
عشایر نه یک موزه زندهاند و نه صرفاً نمادی برای معرفی فرهنگ استان، آنها جامعهای فعال و تولیدکنندهاند که نیازهایشان هم مانند سایر شهروندان، واقعی و روزمره است و حفظ فرهنگ عشایری زمانی امکانپذیر است که میان «هویت» و «زندگی» تعارض ایجاد نشود.
اگر قرار است نسل آینده عشایر همچنان به ایل، فرهنگ، موسیقی و آیینهای خود تعلق داشته باشد، باید شرایطی فراهم شود که ماندن در جامعه عشایری به معنای پذیرفتن محرومیت از خدمات پایه نباشد.
در نهایت، مسئله عشایر کهگیلویه و بویراحمد انتخاب میان کوچ و یکجانشینی نیست، مسئله، ساختن شرایطی است که عشایر مجبور نباشند برای برخورداری از زندگی بهتر، بخشی از هویت خود را کنار بگذارند.
کد مطلب 6947447
-
عشایر زاگرس در نبود "ایل راه" راهی برای کوچ ندارند
-
جان عشایر از راههای بسته کوچ به لب رسید
-
محرومیت در زیست بومهای کهن عشایری/ نقش امید بر «دار» زندگی
-
یک روز با عشایر سرگچینه؛ جایی که نوای نی با صدای مطالبه درهم آمیخت
-
نیویورک تایمز خبر داد: عربستان مقابل بدترین سناریو؛ ریاض شوکه شده است
-
گزارش دیوان محاسبات کشور از عملکرد دستگاههای اجرایی در حوزه مولدسازی
-
بیستمین دوره مسابقات روبوکاپ آزاد ایران برگزار میشود
-
بارشهای پراکنده و وزش بادهای شدید در مناطق مختلف کشور
-
وزیر میراث فرهنگی وارد استان سمنان شد
-
ویزیت رایگان نزدیک به ۱۰۰ نفر در ایستگاه سلامت طغان
-
یک ضیافت موسیقایی با اجرای آثار آهنگسازان دوره رومانتیک
-
با استمرار حضور آگاهانه در سایه وحدت، طعم شک
-
۷۰۰ کیلوگرم مواد غذایی تاریخگذشته و فاسد در میناب معدوم شد
-
مسیحی: برخورد با شناور علت تلف شدن نهنگ ۱۰ تنی در ساحل چارک بود
-
سحرخیزان: السد فکر میکرد بازی را از پیش برده است
-
رحمتی: الجزیره را آنالیز کردهایم؛ سه امتیاز بازی را میخواهیم
-
باقری: ایران در شمار چهار قدرت برتر جهان قرار گرفته است
-
سوپر نفتکش«الگایا» در برخورد با مین دریایی منفجر شد
-
بختیاریزاده: استقلال شایسته این برد بود؛ السد یکی از بهترین تیمهاست
-
درخواست عربستان از انگلیس برای حمله به انصارالله یمن
-
استقلال آسیا را با طوفان آبی آغاز کرد؛ شب سیاه برای نماینده قطر
-
زنده دل: لاهیجان به شهر رویدادهای فرهنگی تبدیل شده است
-
داوطلب: جشنواره تئاتر شهروند فرصتی برای روایت حماسه و مقاومت است
-
طاهری: زبان هنر ابزاری برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان است
-
روزنامههای اقتصادی سهشنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح سهشنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی سهشنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵
- مبلمان اداری
- جراح بینی تهران
- بلکا
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه