کرمان – حمام گنجعلیخان ویترین گردشگری شهر کرمان است اما این روزها به دلیل عدم مرمت و حفاظت در مقابل آب های زیر سطحی در وضعیت نامناسبی قرار گرفته است.
خبرگزای مهر – گروه استان ها: حمام تاریخی گنجعلیخان کرمان، شاهکاری از هنر معماری صفوی با قدمتی ۴۰۰ ساله، طی سالهای اخیر جز پر بازدید ترین مکانهای گردشگری کرمان بوده است به همین دلیل می توان به آن لقب قلب گردشگری شهر کرمان را داد اما به دلیل بی توجهی در نگهداری و بالا آمدن آبهای زیر زمینی این روزها حال روز خوبی ندارد.
تزئینات نفیس آن در سکوت و بیتوجهی، یکی پس از دیگری فرو میریزد و این گنجینه ارزشمند را در آستانه مشکلی جدی برای بقا قرار گرفته است. کاشی های ۴۰۰ ساله این بنا یکی پر از دیگری در معرض ریزش قرار گرفته اند و دیوارها و ستونهای بنا در حال نم کشیدن است.
نگاهی به ارزش تاریخی و معماری حمام گنجعلیخان
در دل بازار تاریخی شهر کرمان و در میان بافت تاریخی، بنایی با شکوه و کمنظیر از دوران صفویه خودنمایی میکند؛ حمام گنجعلیخان این اثر ارزشمند که بخشی از مجموعه بزرگ گنجعلیخان به شمار میرود، طی سالهای ۱۰۰۷ تا ۱۰۲۹ هجری قمری (اوایل قرن یازدهم هجری) و در اوج شکوفایی اقتصادی دوران شاه عباس صفوی بنا شده است. این بنای بی نظیر در ضلع جنوبی میدان قدیمی گنجعلیخان خودنمایی می کند و همیشه در ایام تابستان و نوروز صف طولانی گردشگران در قابل آن قابل مشاهده است.
حمام گنجعلیخان با مساحتی بالغ بر ۱۳۰۰ متر مربع و اجزای متنوعی چون سردر ورودی، رختکن، هشتی، گرمخانه و نظافتخانه، یکی از زیباترین گرمابههای تاریخی ایران به شمار میرود. معماری منحصربهفرد، مقرنسکاریهای ظریف، حجاریهای نفیس و نقاشیهای دیواری چشم نواز، این بنا را به یکی از ارزشمندترین نمونههای هنر معماری ایرانی تبدیل کرده است. این حمام تا حدود ۷۰ سال پیش فعال بود و اکنون به عنوان موزه مردمشناسی مورد استفاده قرار میگیرد.
آمارها نشان میدهد که حمام گنجعلیخان در کنار باغ شازده و ارگ بم، همواره در صدر پربازدیدترین اماکن تاریخی استان کرمان قرار دارد. استقبال پرشور گردشگران، ضرورت نگهداری شایسته از این میراث ارزشمند را بیش از پیش آشکار میسازد.
چه بر قلب گردشگری شهر کرمان گذشته است
حمام تاریخی گنجعلیخان کرمان، یکی از ارزشمندترین بناهای دوران صفوی، این روزها با انبوهی از آسیبهای فیزیکی و ساختاری دستبهگریبان است. کاشیهای آن که تا چند سال قبل زیباییشان زبانزد خاص و عام بود، اکنون با کوچکترین لمس فرو میریزند و مجسمههای موزه مردمشناسی نیز از شدت ترکخوردگی، در حال تخریب هستند.
این بنا که در دل بافت تاریخی و در مجاورت بازار تاریخی کرمان قرار گرفته، این روزها بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاه ویژه و اقدام فوری است.
وضعیت کاشیکاری؛ فروپاشی تدریجی یک شاهکار
مهمترین و فوریترین چالش پیش روی حمام گنجعلیخان، وضعیت اسفبار کاشیکاریهای نفیس آن است. برخی از این کاشیها که در طول بیش از چهار قرن، زیبایی و اصالت خود را حفظ کرده بودند، اکنون به مرحلهای از فرسودگی رسیدهاند که با کوچکترین تماس، فرو میریزند. این آسیب تنها محدود به یک نقطه خاص نیست؛ بلکه در بخشهای متعددی از بنا از جمله دیوارهای گرمینه، سردر ورودی و دیوارهای سربینه، نشانههای آشکاری از تخریب دیده میشود.
در بخش گرمینه، وضعیت به مراتب بحرانیتر است. سطحی از تزئینات کاشیکاری به شدت متورم شده است. همچنین، دیوارهای ورودی سربینه که نخستین فضایی است که بازدیدکننده با آن مواجه میشود، شاهد احتمال ریزش کاشیهاست و این روند، هر روز ابعاد وسیعتری به خود میگیرد.
ریشهیابی علمی؛ رطوبت مزمن و آبهای زیرسطحی
بر اساس بررسیهای کارشناسی صورتگرفته، علت اصلی این آسیبها، رطوبت بالایی است که به دلیل عمق ۴ تا ۶ متری بنا و همچنین وجود آبهای زیرسطحی در منطقه، همواره در فضای حمام جریان دارد. این رطوبت نه تنها کاشیها، بلکه بندکشیهای سنتی، گچبریها و حتی نقاشیهای دیواری را نیز تحت تأثیر قرار داده است و تا زمانی که این معضل ریشهای حل نشود، هر گونه مرمتی تنها یک مسکن موقتی خواهد بود و آسیبها بازخواهند گشت.
اعتبارات اختصاصیافته به مرمت این بنا، بسیار ناچیز و قطرهچکانی است. بودجه سالانهای که در اختیار این مجموعه قرار میگیرد، به سختی پاسخگوی مرمت بخشهای اضطراری است و امکان انجام یک مرمت اساسی و همهجانبه را نمیدهد. با توجه به وسعت بالغ بر ۱۳۰۰ مترمربعی حمام و تعدد بخشهای آسیبدیده، این اعتبارات عملاً در برابر حجم بالای کار، ناچیز و بیتأثیر است و سوال اصلی اینجاست که چرا در طول زمان بروز این مساله مسئولان مربوطه کاری انجام نداده اند؟!
درآمدی که به خزانه میرود
به نظر می رسد که اگر حتی بلیط فروشی این بنا خرج مرمت ونگهداری خودش می شد میران مشکلات کمتر بود اما یکی از چالشهای ساختاری و در عین حال قابلتأمل، نحوه بازگشت درآمد حاصل از فروش بلیت این مجموعه است. حمام گنجعلیخان به عنوان یکی از پربازدیدترین موزههای استان، درآمد قابلتوجهی از محل فروش بلیت دارد، اما این درآمد به خزانه کشور واریز میشود و تنها حدود ۲۰ درصد آن به خود بنا بازمیگردد. این به آن معناست که بخش عمدهای از درآمدی که از طریق بازدید از این بنای تاریخی به دست میآید، صرفاً به خزانه میرود و سهم ناچیزی از آن برای مرمت و نگهداری خود بنا هزینه میشود.
مجسمههای موزه؛ ۷۰درصد در معرض نابودی
آسیبهای وارده تنها به کاشیکاری محدود نمیشود. مجسمههای موجود در موزه مردمشناسی حمام، که نمایانگر پوشش و فرهنگ اقوام مختلف کرمانی هستند، نیز وضعیت مناسبی ندارند. بر اساس برآوردهای صورتگرفته، حدود ۷۰ درصد از این مجسمهها به دلیل تغییرات دما، نوسانات رطوبتی و گذشت زمان، دچار ترکخوردگی، شکستگی و آسیبهای جدی شدهاند. متأسفانه اعتبارات تخصیصیافته برای مرمت این مجسمهها، آنقدر ناچیز بوده که نتوانسته است تأثیر قابلتوجهی بر وضعیت آنها بگذارد.
ضرورت اقدام پیشگیرانه
آنچه در مورد حمام گنجعلیخان بیش از هر چیز مشهود است، فقدان یک رویکرد پیشگیرانه و سیستماتیک برای حفاظت از این میراث است. هرچند اقداماتی مانند مستندنگاری و حفاظت اضطراری توسط کارشناسان صورت گرفته است، اما این اقدامات در برابر حجم عظیم آسیبها، همچون قطرهای دریا بوده است. حساسیت نسبت به کاشیهای صفوی و مجسمههای تاریخی، ایجاب میکند که رویکردها از حالت واکنشی و پس از بحران، به حالت پیشگیرانه و مستمر تغییر یابد.
مدیر سابق موزه مردمشناسی حمام گنجعلیخان کرمان در گفتگو با مهر با اشاره به وضعیت این بنای تاریخی گفت: رطوبت مزمن ناشی از عمق بنا و آبهای زیرسطحی، کاشیکاریهای نفیس حمام را به مرحلهای از فرسودگی رسانده که دچار مشکلاتی در برخی از بخشهای حمام شده است.
محمدمهدی افضلی از آسیبهای به تزئینات کاشیکاری و مجسمههای موزه سخن گفت و ریشه این مشکلات را بالا آمدن آبهای زیرزمینی و کمبود اعتبار دانست.
وی گفت: کاشی ۴۰۰ ساله بر اثر رطوبت در حال پودر شدن است و نیاز به مرمت اضطراری و فوری دارد و باید اعتباری استانی اختصاص داده شود که خطر از این بنا رفع شود. اگر این کاشی ها بریزند دیگر قابل جایگزینی نیستند.
وی به هجوم موش و حشرات موزی در این حمام اشاره کرد و گفت: باید در این حمام سم پاشی شود اما نشده و حیوانات موزی در حال صدمه زدن به بنا هستند.
افضلی بیان کرد: لباس های مجسمه ها نیز دچار مشکل شدند و در حال تخریب هستند و دچار بیدزدگی شده اند همچنین مجسمه ها بر اثر رطوبت در حال ترک خوردگی و از بین رفتن هستند.
وی گفت: مرمت های غیر اصولی هم در این مکان انجام شده مثلا در خروجی حمام کف سنگ شده و رطوبت از آنها عبور نمی کند و از دیواره و ستون ها خارج می شود.
وی ادامه داد: ابهای سطحی در شهر کرمان در حال بالا امدن است و این خطر بافت تاریخی را تهدید می کند و بیشتر آسیب را به حمام می زند.
افضلی اظهار داشت: این بنا در عمق ۴ تا ۶ متری زمین قرار گرفته و همین موضوع، آن را به شدت در معرض رطوبت و نم قرار داده است. وجود آبهای زیرسطحی نیز مزید بر علت شده و این رطوبت مزمن، به تدریج بندکشیهای سنتی را فرسوده و به بافت کاشیها نفوذ کرده است. اکنون در بخشهایی از دیوار گرمینه، کاشیها به شدت متورم شدهاند و با کوچکترین لمس، پودر شده و فرو میریزند.
وی تصریح کرد: متأسفانه حتی اگر بتوانیم همین کاشیها را با همان رنگ و لعاب و طرح بازتولید کنیم، قدمت آنها قابل بازگشت نیست. ما نیازمند اقدامات پیشگیرانه و حساسیت بیشتر نسبت به این کاشیهای صفوی هستیم، اما کمبود اعتبارات، دست ما را برای انجام این اقدامات بسته است.
مدیر سابق موزه مردمشناسی حمام گنجعلیخان در ادامه به چالش اعتبارات مرمتی اشاره کرد و گفت: کارشناسان ما به طور مستمر از حمام بازدید میکنند و موارد آسیبدیده را بهصورت کتبی گزارش میدهند. در بودجه سالانه، بخشهایی که در اولویت نخست قرار دارند یا نیاز به مرمت اضطراری دارند، در اولویت قرار میگیرند. اما با توجه به وسعت یکهزار و ۳۰۰ مترمربعی حمام و آسیبهای مداومی که به دلیل نم و آبهای زیرسطحی به بخشهای مختلف آن وارد میشود، این بودجهها پاسخگوی هزینههای مرمت نیست.
وی با بیان اینکه نبود سامانه فاضلاب شهری باعث افزایش آبهای زیرزمینی در کرمان شده است، افزود: در واقع فاضلاب تولیدی خانگی و صنعتی که باید از طریق شبکه جمعآوری به تصفیهخانه هدایت شود، در بسیاری از مناطق به دلیل نبود این شبکه، به چاههای جذبی و سفرههای آب زیرزمینی نفوذ میکند و با افزایش حجم آب در این سفرهها، سطح آنها به تدریج بالا میآید.
تکمیل پروژه فاضلاب تنها راهکار است
مدیرعامل آبفای استان کرمان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اینکه این مشکل در بافت قدیم و مرکزی شهر به دلیل وجود چاههای جذبی متعدد و فرسوده، حاد است، تصریح کرد: بخشهای مرکزی و غربی شهر کرمان به دلیل تراکم جمعیت و قدمت بافت، بیشترین آسیب را از این معضل دیدهاند.
عبدیان با تأکید بر اینکه تکمیل پروژه فاضلاب، تنها راهکار اساسی برای کنترل این مشکل است، خاطرنشان کرد: در حال حاضر عملیات اجرایی پروژه با سرعت در حال پیگیری است و بهرهبرداری از فاز اول تصفیهخانه جدید، گام مهمی در جهت جمعآوری فاضلاب مناطق مرکزی و غربی شهر خواهد بود.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان کرمان در پایان با اشاره به اینکه انسداد برخی از قنوات و مجاری طبیعی نیز در کنار نبود شبکه فاضلاب، به این معضل دامن زده است، ابراز امیدواری کرد که با تکمیل پروژه فاضلاب و انجام اقدامات پیشگیرانه، شاهد کاهش تدریجی سطح آبهای زیرزمینی و رفع این معضل دیرینه باشیم.
آنچه که تعجب آور است این است که چرا مسئولان میراث فرهنگی استان کرمان در مقابل آسیب هایی که به این مکان تاریخی وارد شده است سکوت کرده اند و تا کنون اقدامی برای مرمت جدی این حمام تاریخی که به جرات می توان گفت پر بازدیدترین مکان گردشگری شهر کرمان است کاری اصولی انجام نداده اند.
کد مطلب 6907089
-
بازگشت ۳۰ هزار هرمزگانی از مراسم پیاده روی اربعین
-
مدیرکل کار بوشهر: حمایت موثر از اشتغال و تولید در دستور کار است
-
ادارات هرمزگان در روز چهارشنبه ۱۵ مردادماه تعطیل شد
-
اعلام مسیرها و زمانبندی راهپیمایی جاماندگان اربعین حسینی در البرز
-
۲ حادثه ویژه ترافیکی در اصفهان ۹ مصدوم داشت
-
ترویج فرهنگ کتابخوانی در مسیر راهپیمایی جاماندگان اربعین
-
برنامهریزی برای راهاندازی دو باشگاه تخصصی ورزشی بانوان در اردبیل
-
برگزاری مراسم وداع با پیکر شهید «امیرعباس درهمفروش» در همدان
-
ایراندوست و مأموریت بزرگ/ آیا استقلال به سرنوشت پرسپولیس دچار میشود؟
-
کشف سیاهچاله سرگردان در مرز کهکشان با کمک هوش مصنوعی
-
مریم همتیان بازیگر سینما و تئاتر درگذشت
-
ادعای جدید وزیر جنگ آمریکا درباره ایران
-
احتمال شنیده شدن صدای انفجار در جنوب اصفهان
-
دو جاسوس موساد اعدام شدند
-
تصادف اتوبوس و پژو در دهلران ۳ کشته برجای گذاشت
-
ادعای ترامپ: مذاکرات با ایران دوشنبه آغاز میشود
-
پرسپولیس حالا آماده قهرمانی در لیگ برتر ایران است
-
یک «عامل مخفی» مانع اجرای تهدیدات ترامپ علیه ایران میشود
-
عملیات انهدام مهمات در شرق تهران
-
پاسخ پدافندی به تهدید زیرساخت انرژی/ تولید برق با نیروگاههای پشت بامی
-
روزنامههای ورزشی دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی یکشنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی یکشنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۵
- قیمت شیشه سکوریت
- سفیر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- دوربین مداربسته
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- پرشین هتل
- نمایندگی بوش در تهران
- بهترین جراح بینی
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو