زاهدان – شنستکا، آیین عزاداری کهن سیستان، ریاضتی عاشقانه است که در آن عزاداران، بیهیچ ابزاری، هنر «با هم سوختن» را در سوگ حسینی تمرین میکنند.
خبرگزاری مهر – گروه استان ها، فاطمه گلوی: یکی از گنجینههای پنهان فرهنگی در سیستان، آیین «شنستکا» است؛ سوگوارهای که وقتی در گوشهای از یک خانه یا حسینیه قدیمی برپا میشود، گویی زمان برای لحظاتی در بند گذشتههای دور گرفتار میآید.
شنستکا، هنر «با هم سوختن» است؛ آیینی که در آن، زن و مرد سیستانی نه با هیاهو، بلکه با وقاری برخاسته از رنجهای تاریخی، دور هم حلقه میزنند تا در غمنامههایی که از نسلها پیش به ارث رسیده، غرق شوند.
این آیین بیش از آنکه یک مراسم آیینی باشد، یک تجربه زیستی است؛ در فضای نیمهتاریک و معطری از بخور و گلاب، پیرزنان و جوانان، شانه به شانه هم مینشینند؛ این همان «شنستن» یا نشستنی است که نام مراسم از آن جان گرفته، در این سکوت سنگین، ناگهان نوایی محلی و سوزناک در فضا میپیچد؛ مرثیهخوانی که نه به زبان کتابی، بلکه با لهجه اصیل سیستانی، از دردهای بیکران کربلا میگوید.
شنستکا بستری است که در آن، هر شرکتکننده نه فقط یک شنونده، بلکه بخشی از متن حادثه است؛ همنوایی حاضران در پاسخ به مرثیهخوان، مانند امواجی است که در یک دریانوردی عرفانی، کشتی دلها را به تلاطم میاندازد.
در دنیای مدرنی که همه چیز رو به کوتاهشدن و فراموشی میرود، شنستکا یک پدیده شگفتانگیز است؛ یک «ایستگاه همدلی»، این آیین، پیوند نامرئی اما محکمی است که در روزهای عزاداری، مردم را به هم گره میزند.
شنستکا به ما یادآوری میکند که سیستان، فقط سرزمین شاهنامه و اسطورههای کهن نیست، بلکه مهد فرهنگ سوگی است که در آن، غبار غم، نه یک بار اضافی، بلکه غبار صیقلدهنده روح است؛ در دل شنستکا، هر نشستن و برخاستن، تمرینی است برای صبر، و هر زمزمه، فریادی است که نشان میدهد این قوم، هنوز پای عهد خود با میراث اجدادشان ایستادهاند.
شنستکا؛ میراث کهن عزاداری منطقه سیستان
محمد عباسیان، کارشناس تشکلها و هیئات مذهبی سیستان و بلوچستان، در گفتوگو با خبرنگار مهر به تشریح آیین عزاداری «شنستکا» یا سینهزنی سهضرب، میراث کهن عزاداری منطقه سیستان پرداخت.
عباسیان، شنستکا را یکی از عمیقترین و در عین حال سادهترین شیوههای سوگواری حسینی در ایران توصیف کرد و گفت: این آیین، هویت حماسی و عاطفی مردم سیستان را در قالب یک نظام دقیق بدنی و آوایی بازنمایی میکند؛ در این روش، عزاداران در صفوف و ردیفهای کاملاً منظم روبهروی یکدیگر مینشینند؛ این نشستن، خود مقدمهای بر نمایش یک هماهنگی جمعی است که بیننده را مسحور میکند.
وی در تشریح ساختار اجرایی این آیین افزود: مداح در شنستکا، اشعار بلندی را که به بحر طویل شهرت دارد، با ضربآهنگی خاص میخواند؛ نکته حائز اهمیت این است که سینهزنان بر اساس همان ضرب، گاه بر سینه میکوبند و گاه با همان آهنگ و ریتم، ضربه را بر زانو فرود میآورند؛ این جابهجایی هوشمندانه میان سینه و زانو، از خستگی جسم جلوگیری میکند و در عین حال، یک گفتوگوی موزون میان نغمه و بدن خلق میکند؛ در این شیوه، خبری از طبل، سنج یا هرگونه ساز و آهنگ دستساز نیست؛ این خلوص، شنستکا را تبدیل به نوعی ریاضت عاشقانه کرده است.
کارشناس تشکلها و هیئات مذهبی سیستان و بلوچستان با اشاره به نمادپردازی عمیق در لحظه شروع این عزاداری تأکید کرد: یکی از تأثیرگذارترین لحظات شنستکا، ثانیههای آغازین آن است؛ پیش از آنکه نوحه به جریان بیفتد، عزاداران با قدرت، ضربهای بر زمین میکوبند؛ در خوانش نمادین این حرکت، آنان با این کوبش نخست میخواهند خاک را به شهادت بطلبند؛ خطاب به زمینی که خون پاک شهیدان را در کربلا در آغوش کشید، فریاد میزنند که «ای خاک، گواه باش که ما همچنان پیرو و وفادار به آن قیامیم».
آیین عزاداری شنستکا؛ تجلی روحیه غیرت و حماسه مردم سیستان
وی تصریح کرد: این حرکت ساده اما پرمعنا، پیوند ناگسستنی این آیین را با مفهوم شهادت و گواهی طلبیدن از طبیعت نشان میدهد.
عباسیان در ادامه، گویش را یکی از ارکان ماندگاری شنستکا برشمرد و تاکید کرد: تمامی نوحهها و اشعار در این آیین به گویش محلی و شیرین سیستانی اجرا میشود؛ این گویش، حامل لحن حماسی و غیرتی خاص این منطقه است؛ مردمان سیستان در طول تاریخ، مرزداران فرهنگی و جغرافیایی این سرزمین بودهاند و غیرت و حماسه در تار و پود زیست آنان تنیده شده است.
وی اظهار داشت: شنستکا، تجلی همین روحیه است؛ مرثیهای که بدون هیچ تظاهر و تشریفاتی، با سادگی و خلوص ناب، روایتگر درد فراق و عشق به اهلبیت است؛ همین سادگی باعث شده تا این آیین، در میان انبوه تغییراتی که عزاداریهای مدرن امروزی تجربه کردهاند، همچنان محبوبیت و جذابیت شگرف خود را حفظ کند؛ جوان سیستانی امروز هم وقتی در دایره شنستکا قرار میگیرد، خود را در امتداد یک تاریخ پرشکوه حس میکند.
کارشناس تشکلها و هیئات مذهبی سیستان و بلوچستان با اشاره به گستره جغرافیایی این آیین خاطرنشان کرد: شنستکا به هیچ نقطه خاصی محدود نیست؛ در مناطق مختلف سیستان، از شمال تا جنوب و از شهرها تا دورافتادهترین روستاها، این شیوه، آیین رسمی عزاداری ماه محرم بهشمار میرود؛ این گستردگی، خود گواهی است بر اینکه شنستکا، صرفا یک روش سینهزنی نیست، بلکه نماد هویت و شناسنامه فرهنگی مردم این دیار است؛ هرجا که یک سیستانی برای حسین(ع) سوگواری کند، نظم و ریتم سهضرب نشسته، خودبهخود یادآور خانه و ریشههای او خواهد بود.
آیین شنستکا به قبل از دوران قاجار برمیگردد
وی در بخش دیگری از سخنان خود، به قدمت تاریخی این آیین پرداخت و گفت: ریشههای این نوع سینهزنی به صد ها سال قبل میرسد؛ این شیوه در دوران قاجار و حتی پیش از آن، به عنوان آیین عزاداری رسمی و اصلی در تکایا و حسینیههای سیستان رایج بوده است؛ در آن زمان، شنستکا نه یک خردهآیین، بلکه ستون فقرات مجالس سوگواری محسوب میشده و انتقال آن از نسلی به نسل دیگر، با وسواسی کمنظیر صورت گرفته تا مبادا اصالت و ظرافتهایش مخدوش شود؛ امروزه نیز این میراث معنوی، با همان جدیت و دقت در اجرا میشود و اگرچه در ظاهر ساده مینماید، اما اجرای گروهی و هماهنگ آن نیازمند تمرکز، تمرین و درکی عمیق از ریتم و سکون است.
عباسیان در پایان این آیین را زبان عاشورایی مردم سیستان خواند و بیان کرد: شنستکا را میتوان زبان عاشورایی مردم سیستان نامید؛ این زبان، بدون آنکه محتاج ترجمه یا توضیح باشد، از دل برمیآید و بر دل مینشیند؛ در روزگاری که بسیاری از سنتهای عزاداری دستخوش تجمل و حاشیههای پرهیاهو شدهاند، شنستکا همچنان بر مدار بیپیرایگی و اخلاص میچرخد؛ مردان سیستانی، شانه به شانه هم، در نظمی حیرتانگیز، تنها با ضرباهنگ کف دست بر سینه و زانو، حماسهای میآفرینند که راوی سوگ و سرخی شهادت است؛ این منحصربهفردترین سینه زنی منطقه، نه یک اجرای نمایشی، که یک زیارت جمعی جان مایه دار است.
قدمت آیین عزاداری شنستکا سیستان به زمان جنگ صفین میرسد
محمد آذری، رئیس بنیاد نیمروز سیستان در گفت و گو با خبرنگار مهر با اشاره به آیین عزاداری مردم سیستان گفت: بافت تاریخی سیستان از دیرباز در خدا باوری و دین مداری زبان زد بوده است.
وی ادامه داد: برای مثال وقتی به شاهنامه مراجعه میکنیم، زمانی که رستم برای نبرد به میدان رزم رفت، فردوسی نقل کرده است که؛ ز بحر نیایش سر و تن بشست، یکی پاک جای پرستش بجست؛ این تفکر باورمند و دین داری از زمانهای قدیم در میان مردم سیستان بوده است.
آذری اظهار داشت: این خدا باوری مردم سیستان پس از ورود اسلام به ایران به طریق اولی مستحکم تر شد، به این معنا که تفکر مردم سیستان یک تفکر دین مداری و خداباوری است که وقتی آیین اسلام هم به آن اضافه میشود مناسک راهم با جان و دل میپذیرد.
وی بیان کرد: آیین عزاداری مردم سیستان، از زمان جنگ صفین که سیستانی ها در رکاب امیرالمومنین(ع) شمشیر میزدند و به شهادت میرسیدند بوده و در زمان شهادت امام حسین(ع) و یاران ایشان اجرا شده است.
رئیس بنیاد نیمروز سیستان تصریح کرد: در آیین عزاداری شنستکا سیستان به طور ویژه چند موضوع و محور دیده میشود؛ نخست بحث نوحه بحر طویل است؛ نوحه بحر طویل سراسر بیانگر شجاعت، رشادت و صلابت است و در واقع نوعی رجز خوانی است.
وی تأکید کرد: در واقع نوحه بحر طویل معرفی و بیان شجاعت، صلابت، و رشادت امام حسین(ع) و یاران ایشان است.
شیوه عزاداری شنستکا
آذری اظهار داشت: عزاداران در آیین عزاداری شنستکا به روی زمین مینشینند؛ اولین کاری که در شروع این عزاداری انجام میشود این است که عزادارن دو دست خود را به زمین میکوبند به این منظور که زمین را قسم میدهد و شاهد میگیرند که ای زمین تو شاهد باش که ما عزادار پسر فاطمه الزهرا (س) هستیم.
وی گفت: سپس دست ها را با حالتی پر صلابت روبه آسمان بالا میگیرند و با ریتم تند نوحه بحر طویل به سینه میکوبند؛ زیرا نوحه بحر طویل با بیان ابیات شجاعت و رشادت ریتم تند دارد و واکنش بدن به این ریتم تند شجاعت و با صلابت است.
رئیس بنیاد نیمروز سیستان ادامه داد: در این آیین عزادارن دوبهدو، روبهروی هم مینشینند و بر سینه میزنند و این در فرهنگ کهن و بومی عزاداری منطقه سیستان بوده است.
وی تأکید کرد: این آیین عزاداری هیو ابزار و ادواتی ندارد، دو دست ارادت است که بر سینه میکوبند، در واقع این آیین عزاداری آنچنان ساده و بی آلایش است که قابلیت اجرا در هر زمان و مکانی را دارد.
آذری خاطرنشان کرد: وقتی زیارت عاشورا میخوانیم، به نشانه ادب و ارادت به روی دو کنده زانو مینشینیم؛ این نوع نشستن نوعی ادب و احترام و ابراز ارادت است؛ در آیین عزاداری شنستکا هم عزادارن به نشانه ارادت و احترام به روی دو کنده زانو بلند میشوند و بر سینه میکوبند.
وی در پایان بیان کرد: تفکر ولایی و تفکر دینی مردم سیستان از زمانهای قدیم، در اجرا و در بروز زندگی روزمره نیز دیده میشود؛ در واقع باید گفت این نوع سینه زنی و عزاداری نشات گرفته از همان تفکر ولایی کهن و عمیق است.
کد مطلب 6898078
-
برخورد قاطع با اقدامات دشمن ضروری است
-
ادبیات بلوچی؛ گنجینهای برای تولید آثار فرهنگی و معرفی هویت ایرانی
-
استاد اسپندار؛ هنرمندی که ساز دونلی بلوچستان را جهانی کرد
-
شهر سوخته و دانش بومی سیستان وبلوچستان؛ میراثی برای آینده توسعه پایدار
-
حسینی: بانوان فرهنگی کردستان الگوهایی اثرگذار برای نسل آینده هستند
-
دو خبر مهم برای بیمه شدگان تأمیناجتماعی
-
شگرد تازه کلاهبرداران؛ خرید اعتباری با کد تأیید شهروندان
-
شناسایی و مهار خطر تب برفکی در ییلاقات اردبیل
-
مسکن ملی سلطانیه به پیشرفت ۷۵ درصدی رسید
-
سهرابی: رفتار حرفهای مؤلفهای مؤثر در ارتقای تعاملات محیطهای آموزشی
-
مهمترین رکوردهای گرمایی تابستان ۲۰۲۶/ فناوری زمین را داغتر کرد
-
جادهای میان وعدهها و چالهها؛ قصه پرغصه راه روستاهای گولگ و شیخآباد
-
جعفری: با عاملان آتشسوزیهای عمدی قاطعانه برخورد میکنیم
-
شناسایی دو مرکز کشتار غیرمجاز دام در حومه تبریز
-
هشدار رگبار بارشهای موسمی و تابستانه در ۴ استان تا روز سهشنبه
-
نیویورک تایمز: ترامپ کم آورد و عقب نشست
-
سردار محبی: ۲۰۰نظامی آمریکا تلف شدند/ بلای بزرگی برسر اسرائیل میآوریم
-
محمد خلیفه با استقلال قرارداد بست
-
دستگیری ۶ مداخلهگر حوزه سلامت در مشهد
-
بزرگترین واقف تاریخ معاصر/نماد تفکیکناپذیر از پیوند میان ثروت و فرهنگ
-
سخنگوی ارتش: تمام زیرساختهای آمریکا در اربیل نابود شد
-
امام جمعه پرند: ملت ایران برای تحقق ظهور مبعوث شدهاند
-
کویت: ما نبودیم! /تکذیب هرگونه مشارکت در عملیات نظامی علیه ایران
-
اجرای طرح خشکهکاری برنج در لرستان
-
روزنامههای ورزشی یکشنبه چهارم مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی یکشنبه چهارم مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح یکشنبه چهارم مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی شنبه سوم مرداد ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی شنبه سوم مرداد ۱۴۰۵
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- دوربین مداربسته
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- بلیط هواپیما
- پرشین هتل
- نمایندگی بوش در تهران
- بهترین جراح بینی
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه