کشت جالیزی و باغی شایعه

زمین از پیش مستعد است. اتفاق مهمی افتاده، اطلاعات ناقص است، اضطراب بالا رفته، و مردم می‌خواهند هرچه زودتر به پاسخی برسند. دشمن، با چهره‌ای پنهان پشت نقاب، روی همین زمین کار می‌کند.

یادداشت مهمان، کورش علیانی، فعال فرهنگی: شایعه فقط یک پدیده خودجوش اجتماعی نیست. سازوکاری طبیعی است که از دل ابهام، نگرانی و کمبود اطلاعات بیرون می‌آید، اما همین سازوکار را می‌توان عامدانه دست‌کاری کرد. برای استفاده جنگی از شایعه همیشه لازم نیست کسی دروغ بسازد و وارد جامعه کند. گاهی گفتن بخشی از حقیقت کافی است؛ به شکلی که مخاطب آن را نادرست بفهمد یا از آن نتیجه‌ای بگیرد که شواهد پشتیبانش نیستند.

زمین از پیش مستعد است. اتفاق مهمی افتاده، اطلاعات ناقص است، اضطراب بالا رفته، و مردم می‌خواهند هرچه زودتر به پاسخی برسند. دشمن، با چهره‌ای پنهان پشت نقاب، روی همین زمین کار می‌کند. ابهام را بیشتر می‌کند. چند نشانه ناقص وارد محیط می‌کند. روایت‌های متناقض را به گردش می‌اندازد. فشار عاطفی را بالا می‌برد، یا منابعی را که می‌توانند خطاها را تصحیح کنند بی‌اعتبار می‌کند. از این‌جا به بعد، جامعه خودش بخش بزرگی از کار را انجام می‌دهد. قطعات را به هم وصل می‌کند، شکاف‌ها را پر می‌کند، نتیجه می‌سازد، و آن را بازنشر می‌دهد. محصول را مردم ساخته‌اند، اما شرایط تولیدش مهندسی شده‌است.

به همین دلیل، پیدا کردن جمله نخست یا حسابی که آن را نخستین بار منتشر کرده، تمام عملیات را آشکار نمی‌کند. طراح ممکن است مواد اولیه و فشار را فراهم کرده باشد و ادامه زنجیره را به سازوکار عادی جامعه سپرده باشد.

نخستین کاربرد این سازوکار را می‌توان «کشت جالیزی» دانست. هدف، محصولی مشخص و نسبتاً فوری است. این منطق جنگ روانی است. شایعه برای ایجاد ترس، سردرگمی، بی‌اعتمادی، افت روحیه، یا واداشتن مخاطب به رفتاری معین به کار می‌رود. موفقیت عملیات هم با نتیجۀ کوتاه‌مدتش سنجیده می‌شود. آیا مردم عقب نشستند؟ هجوم بردند؟ از جایی گریختند؟ اعتمادشان به نهادی کم شد؟ تصمیمی را گرفتند که طراح عملیات می‌خواست؟

کاربرد دوم که جنگ شناختی است، به «کشت باغی» شبیه است. این‌جا هدف فقط محصول این فصل نیست؛ محصول دیرپا و هر ساله است. معیارهای تشخیص اعتبار، میزان تحمل ابهام، اعتماد به نهادهای تصحیح، و آستانه پذیرش ادعا هدف قرار می‌گیرند. اگر این کار تکرار شود، جامعه به‌تدریج با شواهد ضعیف‌تر به نتیجه می‌رسد، زودتر ادعا را می‌پذیرد، و با آمادگی بیشتری شایعۀ بعدی را تولید یا بازنشر می‌کند. عملیات دیگر فقط یک باور را تغییر نداده‌ است؛ شیوه ساخته شدن باورها را تغییر داده‌ است.

تفاوت اصلی همین‌جا است. جنگ روانی می‌خواهد با شایعه اثری مشخص بگیرد؛ مثلاً مردم بپذیرند فرمانده کل قوا در طبقۀ چهل و چهارم زیر زمین پنهان شده‌است، یا آمریکا می‌تواند با فشردن یک دکمه جنگ را پیش از آغاز ببرد و تمام کند. جنگ شناختی به یک باور مشخص قانع نیست. می‌خواهد ظرفیت جامعه برای تشخیص، ارزیابی، و ساختن واقعیت را تغییر دهد؛ یعنی کاری کند که ادعاهای بعدی نیز آسان‌تر پذیرفته شوند، حتی وقتی شواهدشان ضعیف‌تر است.

پیچیده‌ترین استفاده جنگی از شایعه الزاماً جعل یک داستان نیست. گاهی کافی است شرایطی ساخته شود که بخشی از جامعه، بی‌آن‌که بداند، تولید و توزیع شایعه را به عهده بگیرد. در کشت جالیزی، زمین برای محصول امروز به کار گرفته می‌شود؛ در کشت باغی، درخت می‌کارند برای سال‌ها و دهه‌ها برداشت.

کد مطلب 6947440

• وزش شایعه

• خیمه رسانه

• چشمان رسانه

• دروازه رسانه

• اندوه رسانه

• امید، رمز زندگی

• یک معدن و دو بهبود

• سیاست بی‌سیاستی

• شوخی با تاریخ قدرت سیاسی در «همینه»

• بازگشت از سفر و خرید مدرسه؛ دو عامل تشدید ترافیک شهری

• شگفتی دشمن از توان ارتش ایران

• متقیان: مهر امسال با شور و نشاط در مدارس خراسان شمالی آغاز می‌شود

• هدف‌گذاری برای اسقاط ۲۰ هزار موتورسیکلت فرسوده تا پایان سال

• مرکز عرضه مستقیم میوه در یزد راه‌اندازی می‌شود

• یک مدرسه ۶ کلاسه در دلگان ساخته می‌شود

• تفکیک اداره آموزش و پرورش ایوانکی از گرمسار

• توزیع ۱۹ هزار قلم وسایل ورزشی و بهداشتی در مدارس خراسان شمالی آغاز شد

• رسانه‌ صهیونیست: نشانه های شکست آمریکا در جنگ ایران فاحش است

• واکاوی اربعین از نگاه رهبر شهید

• سحرخیزان: السد فکر می‌کرد بازی را از پیش برده است

• باقری: ایران در شمار چهار قدرت برتر جهان قرار گرفته است

• رحمتی: الجزیره را آنالیز کرده‌ایم؛ سه امتیاز بازی را می‌خواهیم

• سوپر نفتکش«الگایا» در برخورد با مین دریایی منفجر شد

• درخواست عربستان از انگلیس برای حمله به انصارالله یمن

• بختیاری‌زاده: استقلال شایسته این برد بود؛ السد یکی از بهترین تیم‌هاست

• استقلال آسیا را با طوفان آبی آغاز کرد؛ شب سیاه برای نماینده قطر

• زنده دل: لاهیجان به شهر رویدادهای فرهنگی تبدیل شده است

• تصمیم آمریکا برای مصادره ۶۱ میلیون دلار از درآمد فروش نفت ایران

• طاهری: زبان هنر ابزاری برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان است

• 

  روزنامه‌های اقتصادی سه‌شنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۵

• 

  روزنامه‌های صبح سه‌شنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۵

• 

  روزنامه‌های ورزشی سه‌شنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۵

• 

  روزنامه‌های ورزشی دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵

• 

  روزنامه‌های اقتصادی دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵

• مبلمان اداری
• جراح بینی تهران
• بلکا
• جراح بینی در تهران
• لوازم تحریر
• خرید طلای آب شده
• قیمت موکت
• تور کربلا
• استند تسلیت
• مداحی اربعین
• مرجع پاسخ معتبر پزشکان
• فروش مواد شیمیایی
• قیمت ایمپلنت
• قطعات لباسشویی
• آموزشگاه تیزهوشان
• بلیط هواپیما
• نمایندگی بوش در تهران
• آموزشگاه زبان ملل
• قیمت و خرید سمعک نامرئی
• مهرینو
• تهران تایمز
• روزنامه آگاه