رسانههای جهان از ورود جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل به مرحلهای پرهزینه خبر میدهند؛ مرحلهای که با تشدید تنش در خلیج فارس، بحران هرمز و نگرانی از گسترش جنگ همراه شده است.
به گزارش مشرق، از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
خبرگزاری آسوشیتد پرس در گزارشی به وضعیت دشوار عربستان در برابر تهدیدات فزاینده پرداخت. بر اساس این گزارش، پیشروی سریع انصارالله یمن در دریای سرخ، حملات پهپادی منتسب به شبهنظامیان عراقی که به تعطیلی یک خط لوله مهم منجر شده، و تداوم کنترل ایران بر تنگه هرمز، یک سناریوی کابوسوار را برای ریاض رقم زده است. متحد اصلی عربستان یعنی ایالات متحده نیز غیرقابل پیشبینی و بعضاً غیرقابل اتکا بوده و ترامپ تمایلی به گسترش این جنگ نامحبوب پیش از انتخابات کنگره ندارد.
مایکل رتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان، میگوید: «این جنگی بود که آنها هرگز خواستار آن نبودند و نگرانی زیادی درباره آن داشتند. به محض شروع، تمام بدترین سناریوهایشان به واقعیت پیوست.» یک مقام سعودی نیز که نخواست نامش فاش شود، تأکید کرد که این پادشاهی از خود دفاع خواهد کرد و با شرکای خود از جمله آمریکا برای تضمین آزادی کشتیرانی در دریای سرخ همکاری میکند.
آسوشیتد پرس میافزاید که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، سالها تلاش کرده بود این کشور را به یک قطب تجاری جهانی در منطقهای مرفه و یکپارچه تبدیل کند. اما حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به رژیم صهیونیستی و سپس حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، این تلاشها را با شکست مواجه کرد. عربستان با انتقال نفت خود از طریق خط لوله به دریای سرخ، تا حدی از بدترین پیامدها در امان مانده بود، اما اکنون با تهدید انصارالله در بابالمندب و تعطیلی خط لوله، گزینههای این کشور به شدت محدود شده است.
شبکه سیانبیسی گزارش داد که دونالد ترامپ در سفر به ایرلند پیشبینی کرد جنگ ایران «بلافاصله پس از انتخابات میاندورهای نوامبر» پایان یابد و قیمت نفت نیز به شدت سقوط کند. وی مدعی شد: «فکر میکنم به زودی، بلافاصله پس از انتخابات میاندورهای باشد و نفت با آن اتفاق سقوط خواهد کرد.» این اظهارات در حالی مطرح شد که قیمت نفت برنت روز جمعه با ۲.۸ درصد کاهش به ۱۰۴.۶۱ دلار و نفت وست تگزاس با ۲.۴ درصد کاهش به ۱۰۰.۰۵ دلار رسید، اما در طول هفته جهش چشمگیری داشت و در روز پنجشنبه برنت به حدود ۱۰۸ دلار رسید.
این گزارش میافزاید که کاهش قیمتها پس از انتشار خبر نشست قریبالوقوع ایران و کشورهای خلیج فارس در مسقط برای امضای توافق ایجاد مسیر کشتیرانی ایران-عمان در تنگه هرمز رخ داد. با این حال، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در حاشیه نشست بریکس در دهلی نو تأکید کرد: «ایران با موفقیت در برابر اسرائیل و آمریکا ایستاده است. ما به دنبال حقیقت و عدالت هستیم و در برابر قلدری تسلیم نخواهیم شد.»
انصارالله یمن نیز در پیشروی سریع خود، جزیره راهبردی پریم در تنگه بابالمندب و بندر المخا را تصرف کرده و عملاً بر دو گلوگاه حیاتی نفت جهان در دو سوی شبهجزیره عربستان مسلط شده است. ترامپ مدعی شد که انصارالله با دولت او تماس گرفته و «نمیخواهند با ما بجنگند.»
روزنامه نیویورک تایمز در تحلیلی به قلم یگانه تربتی نوشت که جمهوری اسلامی ایران با اتخاذ رویکرد تهاجمی، ابتکار عمل را در جنگ با آمریکا به دست گرفته است. در هفته گذشته، ایران و متحدانش با تشدید درگیریها، ثبات شکننده منطقه را بر هم زدند و انصارالله یمن با تصرف یک جزیره راهبردی در دریای سرخ، اهرم فشاری جدید علیه کشتیرانی ایجاد کردند. گرگوری برو از گروه اوراسیا میگوید موفقیت انصارالله در یمن، پاندول را به نفع ایران بازگردانده است و تهران توانسته «وضعیت موجود را تغییر دهد بدون آنکه به جنگ تمامعیار بازگردد.»
این گزارش میافزاید که قیمت نفت در روز جمعه به ۱۱۰ دلار در هر بشکه رسید که حدود ۵۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ است و این امر فشار سیاسی بر ترامپ را در آستانه انتخابات افزایش میدهد. عربستان سعودی که به شدت به دریای سرخ وابسته شده، صادرات نفت خود را به پایینترین سطح ۱۳ سال اخیر رسانده و خط لوله شرق-غرب این کشور نیز پس از حمله پهپادی از خاک عراق موقتاً تعطیل شده است. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، از آزمایش نخستین موشک ضدکشتی ایران علیه یک شناور آمریکایی خبر داده است.
نیویورک تایمز در پایان با اشاره به نشست قریبالوقوع ایران و عمان با سایر کشورهای خلیج فارس برای مدیریت تنگه هرمز، مینویسد که این نشست «بازتاب ناامیدی عمیق در سراسر خلیج فارس از واشنگتن» است. بحرین اعلام کرده در این نشست شرکت نخواهد کرد.
رسانه های عربی
الجزیره در مقاله ای با عنوان «پنج در برابر پنج؛ پس از جنگ چه چیزهایی باید در خلیج فارس تغییر کند؟» بر ضرورت بازنگری کشورهای خلیج فارس در سیاستهای اقتصادی، سیاسی، نظامی، رسانهای و اجتماعی تأکید دارد. نویسنده معتقد است جنگ اخیر و پیشتر بحران کرونا نشان داد اتکا به یک مسیر یا گزینه، آسیبپذیری راهبردی ایجاد میکند.
از نظر اقتصادی، باید مسیرهای صادرات انرژی، منابع درآمد، زنجیرههای تأمین و سرمایهگذاری خارجی متنوع شوند. در عرصه سیاسی، هماهنگی بیشتر کشورهای شورای همکاری، استفاده از ظرفیت میانجیگری و تقویت مراکز تصمیمسازی ضروری است. در حوزه نظامی نیز کاهش وابستگی به حمایت خارجی، توسعه دفاع چندلایه، مقابله با پهپادها و جنگ الکترونیک و ایجاد بازدارندگی مستقل پیشنهاد میشود.
نویسنده همچنین بر ساخت «روایت راهبردی» در رسانه و ایجاد شراکت هوشمند با شرکتهای جهانی تأکید دارد. در نهایت، پیام اصلی مقاله این است که انعطافپذیری باید بخشی از امنیت ملی خلیج فارس باشد و کشورها پیش از وقوع بحران، گزینههای جایگزین آماده داشته باشند.
رأی الیوم در مقاله ای تأکید کرد که نفوذ ایران در یمن حاصل اشغال یا پیروزی نظامی مستقیم نبوده، بلکه نتیجه یک راهبرد بلندمدت برای ساختن نفوذ از طریق متحدان محلی، بهویژه جنبش انصارالله، بوده است. در مقابل، عربستان سعودی در بسیاری از مراحل، یمن را بیشتر از زاویه امنیتی و مدیریت بحران نگریسته و به جای ایجاد یک دولت باثبات، بر حفظ موازنههای موقت و جلوگیری از تهدیدهای فوری تمرکز کرده است.
نویسنده معتقد است ضعف دولت یمن، اختلافات سیاسی و نظامی و ناکامی در حل ریشهای بحران، زمینه گسترش نفوذ ایران را فراهم کرد. از دیدگاه مقاله، قدرت مالی و روابط گسترده عربستان بهتنهایی نتوانسته برای این کشور نفوذ پایدار ایجاد کند، زیرا نفوذ واقعی نیازمند راهبرد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بلندمدت است. نویسنده تأکید می کند که ایران با صبر و حمایت مستمر از متحدان محلی، بدون نیاز به حضور مستقیم، توانست بخشی از خلأ قدرت را پر کند. مقاله در نهایت پیشنهاد میکند عربستان به جای مدیریت بحران و رقابت مستقیم با ایران، بر ساختن کشورهای باثبات همسایه تمرکز کند.
المیادین در مقاله ای با تمرکز بر تحولات جنگ ایران و یمن با آمریکا و عربستان، معتقد است کنترل ارتش یمن بر بندر المخا پیامدهایی فراتر از میدان نبرد دارد و میتواند بر موازنه منطقهای اثر بگذارد. نویسنده شکست ائتلاف سعودی در دستیابی به پیروزی نظامی و تسلیم نیروهای یمنی را نشانه ناکامی این ائتلاف میداند.
از نگاه او، موقعیت یمن در محور مقاومت و دسترسی به ورودی دریای سرخ، امکان استفاده از بابالمندب در حمایت از ایران را فراهم میکند؛ در حالی که آمریکا با محاصره بنادر ایران تلاش دارد فشار اقتصادی و داخلی ایجاد کند. مقاله همچنین به گزارشهایی درباره ازسرگیری تولید موشکهای بالستیک ایران و احتمال حمله گسترده پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا اشاره میکند.
نویسنده معتقد است واشنگتن با خطر بستهشدن هرمز و بابالمندب و تشدید بحران اقتصادی روبهروست و درگیری مستقیم با یمن نیز برای ترامپ پرهزینه خواهد بود. بنابراین، نتیجه جنگ میتواند بر سرنوشت سیاسی ترامپ و جمهوریخواهان تأثیر مستقیم بگذارد.
رسانه های روسیه و چین
روزنامه روسی «نزاویسیمایا گازتا» در گزارشی نوشت که پنتاگون و نهادهای اطلاعاتی آمریکا در حال بررسی کاهش حضور نظامی این کشور در خاورمیانه پس از پایان مرحله فعال درگیری با ایران هستند.
این طرح شامل بازسازی نکردن برخی تأسیسات آسیبدیده در حملات تلافیجویانه ایران از ۲۸ فوریه و انتقال بخشی از زیرساختهای نظامی و اطلاعاتی آمریکا به خارج از منطقه است. یکی از گزینهها نیز تقویت و زیرزمینی کردن پایگاههایی است که همچنان حفظ خواهند شد.
آنتون مارداسوف، کارشناس مسائل خاورمیانه، معتقد است تشدید تقابل با ایران، واشنگتن را به بازنگری در تاکتیکها و راهبردهای خود وادار میکند. به گفته او، آمریکا احتمالاً بر تقویت همکاری با شرکای منطقهای، افزایش هماهنگی میان نهادها و بهبود تبادل اطلاعات تمرکز خواهد کرد.
مارداسوف این روند را در راستای تلاش دیرینه واشنگتن برای واگذاری مسئولیت بیشتر امنیت منطقه به کشورهای خلیج فارس ارزیابی میکند. با این حال، او افزود کاهش حضور آمریکا میتواند به افزایش استقلال کشورهای منطقه و حتی مذاکره پنهانی آنها با ایران برای توافقهای عدم تجاوز منجر شود؛ روندی که ضمن تقویت چندقطبیگرایی، ممکن است به دلیل تنش میان برخی کشورهای منطقه و اسرائیل، بیثباتی بیشتری ایجاد کند.
راشاتودی در گزارشی به نقل از روزنامه روسی «آرگومنتی ای فاکتی» و با عنوان «ایران تقریباً نیم میلیارد دلار آمریکا را سوزاند» نوشت که در تازهترین دور درگیری میان ایران و آمریکا، دو طرف ضربات سنگینی به یکدیگر وارد کردهاند.
بر اساس این گزارش، آمریکا پنج نفتکش مرتبط با آنچه «ناوگان مخفی» ایران خوانده شده را هدف قرار داد و این اقدام را در واکنش به حملات اخیر ایران علیه یک ناو جنگی آمریکایی عنوان کرد.
این گزارش میافزاید سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در پاسخ، با موشکهای بالستیک دو ناوشکن آمریکایی «یواساس بلک» و «یواساس جان پال جونز» را هدف قرار داد و مدعی وارد کردن خسارت قابل توجه به آنها شد. همچنین هشت نفتکش و ۱۰ کشتی دیگر در تنگه هرمز هدف قرار گرفتند. دو پایگاه هوایی آمریکا در اردن، «موفق السلطی» و «شاهزاده حسن»، نیز هدف حملات موشکی قرار گرفتند.
پاول دانلین، مدیر مرکز تحلیل سیاسی، گفت آمریکا توان و منابع لازم برای عملیات زمینی علیه ایران را ندارد و جنگ زمینی با تهران بسیار پرهزینهتر از جنگهای عراق و افغانستان خواهد بود. او مذاکره را گزینه مطلوب ترامپ دانست، اما تأکید کرد انتخابات میاندورهای میتواند رئیسجمهور آمریکا را به نمایش قدرت سوق دهد. این کارشناس همچنین پیشبینی کرد اختلال در عرضه نفت تا پایان سال ادامه یابد و ترامپ پس از انتخابات به سمت حلوفصل بحران حرکت کند.
منبع: مهر
